back to weblogZijn valkuilen op de beurs concreet te maken?

In mijn vorige column heb ik gekeken in welke valkuilen een belegger kan stappen als hij zich teveel richt op één factor bij beleggingsbeslissingen. Onlangs merkte Arnoud op dat deze psychologische valkuilen niet als concrete signalen dienen.

Terecht naar mijn mening, dus in deze bijdrage wil ik de valkuilen eens bekijken om te bezien of deze concreter kunnen worden gemaakt. Een groot nadeel aan de psychologische factoren is dat ze niet allemaal op dezelfde manier worden geuit bij mensen, en dat de mate waarin de factor meespeelt ook bij mensen onderling verschilt.

En tenslotte speelt je beleggingsstrategie ook een rol bij deze psychologische factoren; het maakt (psychologisch gezien) nogal wat uit of je meerdere transacties per dag doet, of eens per maand je portefeuille tegen het licht houd. Laten we met dat in het achterhoofd eens kijken in hoeverre er algemene (concrete) kenmerken zijn te verbinden aan de valkuilen.

Overmoed
Deze valkuil vind plaats als we teveel zekerheid hebben over onze schattingen. Of het nu een schatting is van toekomstige koersontwikkeling, of een bepaalde verwachting van economische ontwikkelingen, bij al deze soort schattingen is er een gevaar dat we met teveel zekerheid acties ondernemen.

Nu zal overmoed zich uiten in hoe je belegt (je neemt bijvoorbeeld meer risico, omdat je ‘zeker’ bent van je gelijk), of hoe je de markt ziet. Iedereen kent denk ik wel de ‘eeuwige bears’ of ‘eeuwige bulls’, die altijd overtuigd blijven van hun visie. Ook hun hebben teveel zekerheid in hun schattingen van toekomstige ontwikkelingen.

Interessante vraag die dit nu opwerpt is; wanneer ben ik overmoedig? Alhoewel het niet mogelijk is om in het algemeen te zeggen ‘als je X doet, en dit Y keer, dan ben je Z% overmoedig’, zijn er wel enkele tekenen van overmoed te identificeren, waar een belegger zich zelf in zou kunnen herkennen. Nu vind overmoed vooral plaats als we goede resultaten hebben behaald. Voor veel beleggers is het denk ik herkenbaar dat ze na een aantal goede transacties anders gaan beleggen.

Hier is het ook weer per belegger verschillend hoe zich het uit: de één zal opeens zijn posities gaan vergroten, een ander zal misschien stop-losses verder gaan weg leggen, weer een ander zal denken dat hij kan beleggen in instrumenten zonder daar gedegen onderzoek naar te doen (bijvoorbeeld na successen in aandelen stapt men zonder veel te denken over naar opties), en weer een ander zal minder focus of tijd besteden aan beleggen.

Het kenmerkende van al deze uitingen van overmoed is dat de belegger zijn strategie veranderd, en dat deze verandering plaats vind in de richting van meer risico. Dat valt concreet te meten. Door je strategie periodiek te herlezen is het makkelijker om afwijkingen van je strategie te herkennen. Nog beter zal het zijn als je elke (potentiële) belegging naast je strategie legt, om te kijken in hoeverre deze te verantwoorden valt gezien je strategie.

Confirmation bias
Bij deze valkuil kijken we vooral naar informatie die onze mening bevestigd, en kijken we niet naar informatie die onze mening ontkracht. In hoeverre valt nu te bepalen of je blind bent voor de informatie die je mening ontkracht? Dit kunnen we onderzoeken, door je mening uit te werken en te bekijken hoe vaak elke gebeurtenis zich voordoet.

Ik neem aan dat je een strategie hebt die je een signaal geeft als de koers gaat stijgen. Je hebt dan vier mogelijke uitkomsten:

Volgens de ‘confirmation bias’ zul je geneigd zijn om de vraagtekens in het schema af te doen als ‘pech’, of ‘stomme fouten’. Dit terwijl die situaties belangrijke signalen zijn of je strategie überhaupt werkt of niet. Nu is het schema hierboven inderdaad erg simpel, maar kijk eens naar de beide X’en. Dit zijn situaties waarin we het ‘goed’ hadden; en omdat we graag ‘gelijk’ willen hebben, is het dan niet logisch dat we die situaties juist beter onthouden? En dat we zodoende een vertekend beeld kunnen krijgen van onze strategie?  

Representativeness
‘Representativeness’ vindt plaats wanneer we teveel de nadruk leggen op één waarneming, zonder de kans mee te nemen in onze beoordeling dat deze waarneming toch wel had plaats gevonden. Deze valkuil is ook de reden dat we een beleggingsstrategie in bull & bear markten moeten testen alvorens hem te gebruiken. Vooral voor beginnende beleggers is deze valkuil een groot gevaar; stel dat iemand voor het eerst een aandeel koopt, en dit aandeel stijgt vervolgens flink. Waaraan is dit dan te wijten?

Bekijk voor deze valkuil ook eens dit plaatje. Hier wordt er teveel nadruk gelegd op één enkele waarneming; namelijk dat de grafieken opvallend goed op elkaar passen. Merk wel op dat we hierbij de koersontwikkeling van een Chinese index in het afgelopen jaar vergelijken met de koersontwikkeling van de Nasdaq in de jaren 99-01.

Hierbij wordt de kans genegeerd dat de grafieken sowieso goed op elkaar passen. Ga maar eens na, van alle koersgrafieken van indexen zullen er wel altijd een paar zijn die qua koersontwikkeling voor een korte periode erg veel op elkaar lijken. Concreet houdt de valkuil van ‘representativeness’ dus in dat we verder moeten kijken dan onze neus lang is, en ons niet teveel laten leiden door toevalligheden.

Ankering
Dit vindt plaats als we onze in schattingen laten leiden door een irrelevante beginwaarde, welke als een anker fungeert voor de schatting. Dit vind onder andere plaats bij het schatten van toekomstige rendementen: hebben we een goed jaar gehad, dan neigen we erna het rendement voor het komende jaar lager in te schatten.

Om dit concreet te maken zal een belegger zich dus moeten afvragen waar zijn schatting van de toekomstige ontwikkelingen op is gebaseerd, en of dit relevant is.

Wijsheid achteraf
Als we terugblikken op iets, vinden we de gevolgen een logische uitkomst. En dit kan op den duur weer leiden tot zelfoverschatting. Vinden we het een logisch gevolg dat Corus werd overgenomen door een buitenlandse partij tegen een stevige premie? Ja nu naderhand wel, maar voordat de consolidatie in de staalsector begon waren er genoeg operationele problemen bij Corus, en dan vooral bij de Engelse vestigingen.

Nu wil ik niet beweren dat beleggers dit niet konden zien aankomen, maar bij deze valkuil is het verleidelijk om zo’n uitkomst als ‘logisch’ te zien. Oppassen dus met terugblikken op je beleggingsbeslissingen, om te voorkomen dat je denkt dat je het zo ‘goed voorzag’.

Concluderend
Als de bovenstaande valkuilen iets gemeen hebben, dan is het wel dat het erg afhankelijk is van de zelfkennis van de belegger of hij hier iets mee kan. Overweeg eens een beleggingsdagboek bij te houden, waarin je de aankopen en verkopen noteert. Reflecteer ook eens op je gedane transacties, en probeer bij jezelf valkuilen te ontdekken. De hierboven staande valkuilen zijn nog maar het spreekwoordelijke topje van de ijsberg.

De belangrijkste les die we hieruit kunnen trekken is denk ik dat ons zicht op de ‘werkelijkheid’ veelal wordt gekleurd door onze persoonlijke eigenschappen. Daarom kan het geen kwaad om je hiervan bewust te zijn, ondanks dat ze moeilijker concreet zijn te maken dan de andere aspecten van beleggen.

Jos
Psycholigieenbeleggen.nl

Disclaimer
De informatie in deze bijdrage is niet bedoeld als professioneel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen.

drie reacties:

Jos, dit is jouw lijn.

“Psychiatrisch Centrum DamrakJasper Oeberius Kapteijn – 20 april 2007, 15:00

Rond de paas las ik Enhancing Trader Performance, proven strategies from the cutting edge of trading psychology van Dr. Brett Steenbarger. De schrijver is psycholoog en verdiepte zich in de belevingswereld van effectenhandelaren.
Het is zijn tweede boek op dit gebied. Zelf handelt hij ook, draagt hij regelmatig bij aan websites en heeft hij een informatief weblog. Steenbarger is verbonden aan een Universiteit en aan het handelshuis Kingstree in Chicago.


In het boek zet hij effectenhandel als een prestatieactiviteit neer, die vergeleken kan worden met. De mentale uitdagingen die samenhangen met het presteren onder hoge druk in een competitieve omgeving komen aan de orde.

Daarin is het allereerst belangrijk om onderscheid te maken tussen drie fasen van expertiseontwikkeling.

Voor mens én bedrijf
Drie op een rij:

Vroege fase: je vindt een bepaalde activiteit interessant en het is leuk om er spelenderwijs meer over te weten te komen, de tijdsbesteding is beperkt;
Midden fase: je bouwt gericht aan benodigde praktische en theoretische vaardigheden die competentie ontwikkelen, het kost meer tijd;
Late fase: op weg naar expertise en meesterschap wordt intensief en repetitief getraind, de vrijblijvendheid is verdwenen en het kost heel veel tijd.
Op weg naar meesterschap moet je bij jezelf onderzoeken op welk gebied je uit kunt blinken, waar je passie ligt en hoe je de opgedane expertise optimaal te gelde kunt maken. Dit geldt ook voor bedrijven. Als het om de handel gaat, moet je uitvinden in welke niche je talenten en je persoonlijkheid de grootste kans maken boven te komen drijven.

Checklist
Daarbij kun je aan de volgende zaken denken:

Timeframes: de een is nu eenmaal op de korte en de ander op de lange termijn gefocust.
Handelsinstrumenten: aandelen, obligaties, valuta of grondstoffen, spothandel of opties en futures gebruiken?
Stijl: fundamenteel, mechanisch, technisch, statistisch, contrair of trendvolgend?
Ben je consistent in je acties en gedisciplineerd of emotioneel en ongestructureerd?
Je vindt je niche op het moment dat je geen discipline meer nodig hebt om je strategie uit te voeren en het je natuur wordt: je zou niet anders willen. Bij problemen hanteert Dr. Brett de volgende checklist:

Prestatiestress: ben je meer bezig met je winst en verliesrekening dan met het goed uitvoeren van je strategie?
Prestatieangst: blokkeer je van stress?
Handel je soms uit verveling?
Of uit revanche gevoelens?
Denk je negatief en heb je weinig zelfvertrouwen? Of heb je juist teveel zelfvertrouwen?
Is het nooit goed genoeg en ben je een te grote perfectionist om ooit een trade uit te voeren?
Komen negatieve gevoelens soms voort uit opgelopen handelstrauma’s?
Lance en Ali
Het boek levert een schat aan ideeën voor herkenning van deze problemen en oplossingen in zelfreflectie en therapie, zonder teveel geitenwollensokkerig te worden. Verwacht overigens slechts zijdelings concrete handelstips en strategieën. Wel geeft het aan het eind een opsomming van nuttige bronnen die van dienst kunnen zijn.

Dr. Brett haalt veel praktijkvoorbeelden aan van bekende presteerders, als bijvoorbeeld de gewezen wielrenner Lance Armstrong en bokser Muhammad Ali. Het is een interessant boek voor iedereen die doelbewust op het terrein van de handel wil excelleren en daarbij veel voorkomende valkuilen wil ontwijken.

Het ultieme doel blijft iets te vinden waar je goed en intrinsiek gemotiveerd in kunt zijn en wat je plezier en vervulling geeft. Of dat nou handel, het huishouden, het moederschap, een sport of iets anders betreft, dat is van secundair belang.
————————————————————————————————————————Jasper Oeberius Kapteijn is vermogensbeheerder bij Today’s Beheer & Brokers en adviseur bij F.F.B. Investment Counsel. Op moment van publicatie heeft hij geen positie in genoemde aandelen. Kapteijn schrijft zijn columns op persoonlijke titel. Today’s Beheer is een actieve vermogensbeheerder en is als vergunninghouder geregistreerd bij de AFM en staat als deelnemende instelling ingeschreven bij het DSI. De informatie in deze column is niet bedoeld als professioneel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen. Uw reactie is welkom op jasper@iex.nl.

Aardig stuk, alleen zie ik de vertaalslag van psychologie naar het handelen nog niet zo. Toch interessant.

Groet Jan

Jan K - 20 04 '07 - 15:52

Hehe, leuk! :)

Zeker een interessant stuk, alhoewel ik dat boek nog niet heb gelezen. Z’n eerste boek (The Psychology of Trading) ligt hier nog op de “te lezen stapel”, dus ik weet niet echt of het een concreet boek is.
Maar de vertaalslag naar het traden zie ik wel; de prestatiestress en problemen met zelfvertrouwen vind ik wel direct gerelateerd aan handelen. Maar dit is natuurlijk wel afhankelijk van hoevaak je handelt, ben je echt daytrader en voor je inkomen afhankelijk van je prestaties, dan is prestatiestress of gebrek aan zelfvertrouwen een fiks probleem, en ook iets wat eerder opspeelt.

Brett Steenbarger richt zich wel vooral op korte termijn trades, dus ik neem aan dat het boek voor actieve handelaren is geschreven. Zie ook zijn weblog: http://traderfeed.blogspot.com/ met veel waardevolle info erop. :)

Maar een interessante opmerking Jan dat je de vertaalslag naar handelen niet zo ziet. Hoe bedoel je dat? Ikzelf ben natuurlijk flink bevooroordeeld, dus waarschijnlijk zie ik daardoor ook minder goed de eventuele punten die niet te vertalen zijn naar handelen.

Gr. Jos

Jos (link) - 20 04 '07 - 16:08

Voor de mensen die meer willen weten over Brett Steenbarger: aankomende zondag (6 mei, vanaf 14.00 Nederlandse tijd) geeft hij een gratis twee uur durende internet presentatie over ‘Trader performance’.

Voor meer info: http://traderfeed.blogspot.com/2007/04/f..

Ik kijk er al naar uit.

Jos (email) (link) - 30 04 '07 - 20:34

Naam:			Persoonlijke info onthouden? Ja Nee
Email:
URL:
Reactie:			Emoticons / Textile
Om buitenlandse commentspam tegen te gaan dient u deze vraag te beantwoorden Wat zijn de eerste 2 letters van blikopdebeurs
( Register your username / Log in )
Kattenbel:		Ja, stuur mij email als iemand anders reageert.
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of email-adres in te typen.